مالک سایت چه کسی باید باشد؟
وقتی یک کسب‌وکار برای طراحی سایت هزینه می‌کند، معمولاً توجه اصلی روی ظاهر سایت، امکانات، سرعت اجرا و محتوای آن قرار می‌گیرد. اما یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که گاهی تا زمان بروز مشکل مورد توجه قرار نمی‌گیرد، این است که مالک سایت در نهایت چه کسی است و چه کسی باید کنترل واقعی دارایی‌های سایت را در اختیار داشته باشد.
سایت فقط چند صفحه طراحی‌شده روی اینترنت نیست. دامنه، هاست، اطلاعات سایت، حساب‌های مدیریتی، اطلاعات کاربران و سایر دارایی‌های مرتبط با آن می‌توانند برای کسب‌وکار ارزش زیادی داشته باشند.
به همین دلیل، بهتر است از ابتدای پروژه مشخص شود که مالکیت سایت متعلق به چه کسی است و چه اطلاعاتی باید مستقیماً در اختیار صاحب کسب‌وکار قرار داشته باشد.
مالک سایت یعنی چه؟
وقتی از مالک سایت صحبت می‌کنیم، منظور شخص یا کسب‌وکاری است که حق کنترل و تصمیم‌گیری درباره دارایی‌های اصلی سایت را دارد.
این موضوع با شخصی که سایت را طراحی کرده یا آن را مدیریت می‌کند یکسان نیست.
برای مثال، ممکن است یک شرکت طراحی سایت، وب‌سایت یک مجموعه را طراحی و پشتیبانی کند؛ اما این موضوع به‌تنهایی به معنی مالک بودن شرکت طراحی نسبت به سایت نیست.
در یک پروژه حرفه‌ای باید میان مالکیت و ارائه خدمات طراحی یا پشتیبانی تفاوت مشخصی وجود داشته باشد.
آیا طراح سایت مالک سایت است؟
در حالت معمول، صرف اینکه یک طراح یا شرکت طراحی سایت را ساخته است، به این معنی نیست که مالک سایت نیز محسوب می‌شود.
طراح سایت می‌تواند مجری پروژه باشد؛ یعنی بر اساس توافق با کارفرما، سایت را طراحی، توسعه یا پشتیبانی کند.
در مقابل، کارفرما یا صاحب کسب‌وکار باید بتواند دارایی‌های اصلی سایت را تحت کنترل خود داشته باشد.
البته جزئیات حقوقی مالکیت می‌تواند به قرارداد، نوع پروژه، محتوای تولیدشده و قوانین حاکم بستگی داشته باشد. بنابراین بهتر است موضوع مالکیت و حقوق مربوط به پروژه، از ابتدا در قرارداد به‌صورت روشن مشخص شود.
چرا مشخص بودن مالک سایت اهمیت دارد؟
سایت ممکن است در طول زمان به یکی از دارایی‌های مهم یک کسب‌وکار تبدیل شود.
اطلاعات مشتریان، محتوای تولیدشده، صفحات سایت، اعتبار دامنه، سوابق فعالیت و داده‌های مرتبط با کسب‌وکار می‌توانند ارزشمند باشند.
اگر مالکیت و دسترسی به این دارایی‌ها از ابتدا شفاف نباشد، ممکن است هنگام تغییر طراح، پایان همکاری یا انتقال پروژه مشکلاتی ایجاد شود.
برای مثال، اگر کسب‌وکار تصمیم بگیرد شرکت پشتیبان خود را تغییر دهد، باید بتواند بدون وابستگی غیرضروری به ارائه‌دهنده قبلی، کنترل دارایی‌های متعلق به خود را در اختیار داشته باشد.
به همین دلیل، مالکیت سایت موضوعی است که بهتر است قبل از شروع همکاری مشخص شود، نه بعد از بروز اختلاف.
مالکیت سایت فقط به خود صفحات سایت محدود نمی‌شود
یکی از اشتباهات رایج این است که مالکیت سایت را فقط به فایل‌های طراحی یا صفحات قابل مشاهده محدود کنیم.
در عمل، سایت به مجموعه‌ای از دارایی‌ها و حساب‌ها وابسته است.
برای مثال:
* دامنه سایت
* هاست یا سرور
* اطلاعات و فایل‌های سایت
* حساب مدیریت سایت
* پایگاه داده
* حساب‌های مرتبط با سرویس‌های مورد استفاده
* اطلاعات و دسترسی‌های مدیریتی
* نسخه‌های پشتیبان
* اطلاعات و داده‌های مربوط به کسب‌وکار
البته هرکدام از این موارد شرایط و ملاحظات خاص خود را دارند و بهتر است جداگانه بررسی شوند.
در مقاله (مالکیت دامنه، هاست و اطلاعات سایت چرا اهمیت دارد؟) به‌صورت دقیق‌تر به همین موضوع خواهیم پرداخت.
[لینک داخلی: عبارت «مالکیت دامنه، هاست و اطلاعات سایت چرا اهمیت دارد؟» به مقاله «مالکیت دامنه، هاست و اطلاعات سایت چرا اهمیت دارد؟» لینک شود؛ این مقاله هنوز تولید نشده است.]
مالک سایت باید چه کسی باشد؟
برای یک کسب‌وکار، در حالت معمول بهتر است دارایی‌های اصلی سایت به نام خود کسب‌وکار یا صاحب واقعی کسب‌وکار ثبت و مدیریت شوند.
اگر کسب‌وکار شخصیت حقوقی دارد، بهتر است مالکیت دارایی‌های اصلی تا حد امکان به نام همان شخصیت حقوقی باشد و نه به نام فردی که صرفاً برای انجام پروژه با مجموعه همکاری می‌کند.
برای یک کسب‌وکار شخصی نیز بهتر است اطلاعات اصلی سایت تحت کنترل خود صاحب کسب‌وکار باشد.
این کار باعث می‌شود در صورت تغییر طراح، مدیر سایت یا شرکت پشتیبان، مالک بتواند کنترل دارایی‌های خود را حفظ کند.
اگر سایت توسط شرکت طراحی ساخته شود چه؟
سپردن طراحی سایت به یک شرکت یا طراح کاملاً طبیعی است.
شرکت طراحی می‌تواند:
* سایت را طراحی کند؛
* آن را توسعه دهد؛
* تنظیمات فنی را انجام دهد؛
* سایت را پشتیبانی کند؛
* به‌روزرسانی‌های لازم را انجام دهد؛
* مشکلات فنی را برطرف کند.
اما ارائه این خدمات با مالکیت سایت دو موضوع متفاوت هستند.
بهتر است قرارداد پروژه مشخص کند که مالکیت و حقوق مربوط به دارایی‌های پروژه متعلق به چه کسی است و پس از تحویل پروژه چه اطلاعات و دسترسی‌هایی باید در اختیار مالک قرار گیرد.
این شفافیت هم برای کارفرما و هم برای مجری پروژه مفید است؛ زیرا انتظارات دو طرف را از ابتدا مشخص می‌کند.
آیا طراح سایت باید همه دسترسی‌ها را در اختیار داشته باشد؟
برای انجام خدمات فنی ممکن است طراح یا تیم پشتیبانی به برخی دسترسی‌ها نیاز داشته باشد؛ اما این موضوع با مالک بودن تفاوت دارد.
بهتر است دسترسی‌ها بر اساس نیاز و سطح مسئولیت هر فرد تعریف شوند.
برای مثال، یک متخصص فنی ممکن است برای انجام یک کار مشخص به دسترسی مدیریتی نیاز داشته باشد، اما این به معنی انتقال مالکیت حساب یا دارایی موردنظر به او نیست.
اصل مهم این است که کسب‌وکار بداند چه حساب‌هایی دارد، چه کسانی به آن‌ها دسترسی دارند و هر دسترسی برای چه کاری ایجاد شده است.
موضوع مدیریت و سطح دسترسی کاربران را در مقاله (مدیریت دسترسی کاربران سایت چگونه انجام می‌شود؟) به‌صورت جداگانه بررسی خواهیم کرد.
[لینک داخلی: عبارت «مدیریت دسترسی کاربران سایت چگونه انجام می‌شود؟» به مقاله «مدیریت دسترسی کاربران سایت چگونه انجام می‌شود؟» لینک شود؛ این مقاله هنوز تولید نشده است.]
اطلاعات مالکیت را از طراح سایت جدا نگه دارید
یکی از راهکارهای مناسب این است که حساب‌های اصلی کسب‌وکار با اطلاعات تماس و ایمیل اختصاصی خود مجموعه ایجاد شوند.
در این حالت، طراح سایت می‌تواند دسترسی لازم برای اجرای پروژه را دریافت کند، بدون اینکه مالکیت اصلی حساب‌ها به نام او قرار گیرد.
این روش به‌خصوص زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که کسب‌وکار در آینده بخواهد شرکت طراحی یا پشتیبان خود را تغییر دهد.
موضوع ایمیل اختصاصی نیز به همین دلیل اهمیت دارد و در مقاله (ایمیل اختصاصی برای مدیریت سایت چه اهمیتی دارد؟) به آن خواهیم پرداخت.
[لینک داخلی: عبارت «ایمیل اختصاصی برای مدیریت سایت چه اهمیتی دارد؟» به مقاله «ایمیل اختصاصی برای مدیریت سایت چه اهمیتی دارد؟» لینک شود؛ این مقاله هنوز تولید نشده است.]
مالکیت باید در قرارداد نیز مشخص شود
یکی از بهترین راه‌های جلوگیری از ابهام، مشخص کردن وضعیت مالکیت در قرارداد طراحی سایت است.
قرارداد بهتر است به‌صورت روشن مشخص کند:
* مالک پروژه چه شخص یا مجموعه‌ای است؛
* حقوق مربوط به سایت پس از تحویل متعلق به چه کسی است؛
* وضعیت دامنه و هاست چگونه خواهد بود؛
* اطلاعات مدیریتی چگونه تحویل داده می‌شود؛
* در پایان همکاری چه مواردی باید در اختیار کارفرما قرار گیرد؛
* مسئولیت نگهداری و پشتیبانی پس از تحویل با چه کسی است.
این موارد می‌توانند متناسب با نوع پروژه و توافق طرفین تغییر کنند؛ اما اصل مهم این است که مالکیت و مسئولیت‌ها مبهم باقی نمانند.
اگر همکاری با طراح سایت تمام شود چه اتفاقی می‌افتد؟
یک سایت حرفه‌ای نباید به شکلی مدیریت شود که پایان همکاری با طراح به معنی از دست رفتن کنترل کسب‌وکار بر سایت باشد.
ممکن است شرکت طراحی یا پشتیبان به هر دلیلی دیگر نتواند همکاری خود را ادامه دهد. در این شرایط، صاحب سایت باید بتواند با یک متخصص یا شرکت دیگر ادامه کار را انجام دهد.
به همین دلیل، مالک باید اطلاعات و دارایی‌های اصلی خود را بشناسد و نگهداری کند.
این موضوع به معنی بی‌اعتمادی به طراح سایت نیست؛ بلکه بخشی از مدیریت صحیح دارایی‌های دیجیتال کسب‌وکار است.
مالکیت سایت چه تفاوتی با مدیریت سایت دارد؟
این دو مفهوم را نباید با یکدیگر اشتباه گرفت.
مالکیت یعنی حق کنترل و تصمیم‌گیری درباره دارایی‌های سایت.
مدیریت یعنی انجام فعالیت‌های روزمره برای اداره سایت.
ممکن است مالک سایت یک شرکت باشد، اما مدیریت فنی آن را به یک متخصص یا شرکت پشتیبان بسپارد.
این مدل کاملاً طبیعی است و حتی برای بسیاری از کسب‌وکارها بهترین روش محسوب می‌شود.
مسئله اصلی این است که واگذاری مدیریت نباید بدون توافق روشن، به از دست رفتن کنترل مالک بر دارایی‌های اصلی سایت منجر شود.
یک مالک مشخص، یک سایت قابل‌کنترل‌تر
وقتی مالکیت سایت از ابتدا مشخص باشد، بسیاری از مسائل بعدی ساده‌تر می‌شوند.
کسب‌وکار می‌داند دارایی‌های اصلی متعلق به چه کسی هستند، چه کسانی مسئول مدیریت آن‌ها هستند و در صورت تغییر شرایط چه کسی اختیار تصمیم‌گیری دارد.
در مقابل، اگر این موضوع مشخص نباشد، ممکن است حتی یک تغییر ساده در شرکت پشتیبان یا طراح سایت، به مسئله‌ای پیچیده تبدیل شود.
بنابراین بهتر است مالکیت سایت را مانند سایر دارایی‌های مهم کسب‌وکار جدی بگیریم.
جمع‌بندی
مالک سایت باید همان شخص یا مجموعه‌ای باشد که صاحب واقعی کسب‌وکار و دارایی‌های مربوط به آن است، نه صرفاً فرد یا شرکتی که سایت را طراحی یا پشتیبانی می‌کند.
طراح سایت می‌تواند مجری، توسعه‌دهنده یا پشتیبان پروژه باشد؛ اما این نقش با مالکیت تفاوت دارد.
بهترین روش این است که مالکیت و مسئولیت‌ها از ابتدای پروژه مشخص شوند، اطلاعات اصلی تحت کنترل مالک باقی بمانند و وضعیت آن‌ها در قرارداد نیز شفاف باشد.
سایت قرار است در خدمت کسب‌وکار باشد و با رشد آن ارزش بیشتری پیدا کند. بنابراین همان‌طور که برای طراحی و ظاهر سایت برنامه‌ریزی می‌کنیم، برای مالکیت و کنترل آن نیز باید از ابتدا تصمیم درستی بگیریم.
